Mniej Znane Pałace Warszawy – Pałac Raczyńskich, ul. Długa

Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach

Ulica Długa w Warszawie, znajdująca się na pograniczu Starego i Nowego Miasta jest ulicą dość obleganą przez spacerowiczów, chociaż jeszcze bardziej chyba  przez poszukiwaczy miejsc parkingowych, szczególnie w weekendy. Przechadza się nią sporo osób, ale nigdy nie widziałam u nich większego zainteresowania budynkami, które się przy tej ulicy znajdują, no może poza Katedrą Polową Wojska Polskiego.

A przecież można tam odnaleźć takie, trochę zapomniane ale ciekawe miejsca.

Pałac Raczyńskich czy  Dom Raczyńskich

Jednym z nich jest dla mnie Pałac Raczyńskich – czyli Archiwum Główne Akt Dawnych.

Pałac Raczyńskich wygląda dość przeciętnie, i chyba trochę trudno dopatrzyć się  w nim wytwornego pałacu, prędzej można go wziąć za okazałą kamienicę. Więc przypomnijmy sobie trochę jego dzieje.

Na pocz XVIII w. rajca miejski Jakub Schultzendorff pobudował sobie tutaj kamienicę, która zresztą była dość często przebudowywana przy okazji  zajmowania jej przez nowych właścicieli.  W latach 80 tych XVIII właścicielem tego majątku zostaje Wielkopolanin Kazimierz Raczyński, który postanowił zmienić kamienicę w wytworny pałac. W tym celu zatrudnił królewskiego architekta, który pracował przy Łazienkach Królewskich – Jana Christiana Kamsetzera

Prace trwały od 1787 do 1789, elewacja była klasycyzująca, dość surowa, monumentalna.  Nowy styl podpatrzyła prawdopodobnie sam Raczyński, który dość dużo podróżował i miał możliwość zapoznania się z nowym trendem, według którego zaczęto stawiać pałace w Europie Zachodniej.  Warto dodać, że nowy pałac stał się inspiracją dla tego typu budynków w Warszawie i Wielkopolsce.

Najpiękniejszym wnętrzem pałacu była Sala Balowa.

Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach
Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach

Znajdowała się tam specjalna loża dla orkiestry, ponad to na ścianach między drzwiami a lustrami znajdowały się kopie obrazów malarzy francuskich, których oryginały zostały zamówione przez króla Stanisława Augusta do Sali na Zamku Królewskim.

Obrazy przedstawiają

  1. Scilurus, król Scytów nakazujący synom zgodę „ Concordes invicti”  – Zgodni są niepokonani.
  2. Przerażenie Cezara na widok głowy Pompejusza – Teodot pokazuje odciętą głowę Pompejusza czym wzbudza obrzydzenie cezara- „Nefas horrendum etiamsi utile”  – Zbrodnia przeraża nawet jeśli użyteczna.
  3. Wstrzemięźliwość Scypiona- brankę oddał jej narzeczonemu – „ Suum  cuique” – Każdemu co mu się należy
  4. Cezar przed pomnikiem Aleksandra Wielkiego – „ Exempli potestas” – Dla przykładu władzy

    Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach
    Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach

Do tego  dochodzi bardzo bogata dekoracja architektoniczno-sztukatorska. Sala została odtworzona po wojnie i będąc przy okazji wizyty w archiwum można ją zobaczyć.

Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach
Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach

Cała dekoracja I piętra była również bardzo wytworna. Złocone lamperie, adamaszkowe obicia , marmury i spiże, weneckie zwierciadła. Jadalnia również była bardzo elegancka. Wszystkie wnętrza przypominały wnętrza pałacu na wodzie w Łazienkach i  Białym Domku. Pokoje ogrzewały, zrobione z odmiennego w każdym salonie  gatunku marmuru, kominki, nad którymi wisiały zwierciadła a tafle lustrzane wypełniały przestrzenie między oknami.

Na II piętrze znajdowały się dużo skromniejsze apartamenty innych członków rodziny i gości. Niemniej jednak, wszyscy odwiedzający pałac podkreślali, że jest ładnie i gustownie urządzony.

W tympanonie na froncie budynku, umieszczona była tarcza herbowa Raczyńskich  – herbu Nałęcz.

Raczyński był bardzo dumnym panem i nie byłoby w tym może nic złego, gdyby nie fakt, że był sowicie opłacany przez Moskwę i uwielbiał babrać się w różnorakich intrygach. Stąd też był bardzo nie lubiany pośród warszawiaków, którzy kiedy tylko mogli wyśmiewali dumnego wielkopolanina.

Raczyński, chcąc podkreślić prestiż swojego pałacu na jego fasadzie kazał umieścić tablicę: „Pałac Raczyńskich” ale ponieważ spowodowało to falę twórczości prześmiewczych wierszy, tablicę zmieniono na „Dom Raczyńskich”  ale i to nie uszło uwadze Warszawiaków. Ułożono wtedy wierszyk:

„Dwa głośne domy są wspośród Warszawy,

Jeden Raczyńskich a drugi Poprawy „

Napis„ Dom Poprawy i Kary” był umieszczony na budynku więzienia.

Pałac  Sprawiedliwości

Po śmierci Raczyńskiego, Pałac znajdował się w rękach rodziny do 1827, kiedy to odsprzedano go Rządowi Królestwa Polskiego na biura komisji rządowej sprawiedliwości.

W 1919 budynek przeznaczono na Ministerstwo Sprawiedliwości i z tego okresu mniej więcej pochodzi płaskorzeźba Temidy z zasłoniętymi oczami.

Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach
Pałac Raczyńskich, Warszawa. fot Emilia Szutenbach

Podczas Powstania Warszawskiego  w Pałacu mieścił się szpital powstańczy, zlikwidowany przez hitlerowców. Sam pałac miał trochę szczęścia, ponieważ  jego mury ocalały , w prawdzie wypalone i bez dachu ale był w lepszym stanie niż budynki na Starym czy Nowym mieście.

W 1948 podjęto decyzję o jego odbudowie .

Archiwum Główne Akt Dawnych

Obecnie mieści się tutaj Archiwum Główne  Akt Dawnych http://agad.gov.pl/  najstarsze publiczne archiwum polskie.  I to właśnie tutaj znajduje się Oryginał Konstytucji 3 Maja.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *